De ene dochter werkt al vijftien jaar in het familiebedrijf. De zoon koos een ander pad. Zij wil opvolgen, hij niet. Over de rollen bestaat dus duidelijkheid. Over de verdeling van het vermogen meestal een stuk minder. Want als bijna alles in het bedrijf zit, kun je de kinderen niet allebei een keurige helft geven zonder eerst de onderneming door de papierversnipperaar te halen.
Eén bedrijf, twee kinderen, geen simpele helft
Accountancy Vanmorgen beschrijft vandaag een herkenbare opvolgingscasus: vader bezit alle aandelen, zijn dochter is de beoogde opvolger en zijn zoon werkt niet in de onderneming. De aandelen volledig verkopen aan de dochter lukt financieel niet, terwijl er buiten het bedrijf te weinig vermogen is om de zoon direct te compenseren. De fiscale vraag is belangrijk, maar daaronder ligt een familievraag: wat bedoelen we eigenlijk wanneer we zeggen dat we de kinderen gelijk willen behandelen?
Gelijk en eerlijk zijn niet altijd hetzelfde
Precies dezelfde waarde op precies hetzelfde moment klinkt helder. Alleen krijgt het ene kind dan een onderneming met risico, verantwoordelijkheid en vermogen dat niet zomaar vrij beschikbaar is. Het andere kind krijgt mogelijk geld of een vordering zonder die dagelijkse last. Dat kan nog steeds een goede verdeling zijn, maar niet omdat beide bedragen toevallig hetzelfde zijn. Bespreek ook risico, zeggenschap, inkomen, eerdere bijdragen en de ruimte die ieder kind krijgt om een eigen leven op te bouwen.
Kies een meetmoment voordat de meetlat verschuift
De waarde van een bedrijf staat niet stil. Groei na de overdracht kan komen door de opvolger, door het bestaande team, door marktomstandigheden of door wat de vorige generatie al heeft opgebouwd. Leg daarom vooraf vast welke waarderingsmethode, peildatum en aannames gelden. Spreek ook af of latere waardestijging nog invloed heeft op de compensatie van andere kinderen. Zonder zulke afspraken krijgt achteraf al snel iedereen gelijk — maar wel ieder zijn eigen gelijk.
Een testament helpt, maar is geen familiegesprek
In een testament kun je regelen dat kinderen uiteindelijk verschillende vermogensbestanddelen of bedragen krijgen. Notaris.nl noemt bijvoorbeeld de mogelijkheid om eerdere schenkingen later recht te trekken. Bij een familiebedrijf is alleen een eenmalige rekensom zelden genoeg: ondernemingswaarde, privévermogen en gezinssituaties veranderen. Laat testament, aandeelhoudersafspraken en het overdrachtsplan daarom op elkaar aansluiten en bekijk ze opnieuw wanneer de situatie wezenlijk wijzigt.
De BOR houdt het bedrijf heel, niet automatisch de familie
Wie een onderneming door schenking of erfenis verkrijgt en voortzet, kan onder voorwaarden gebruikmaken van de bedrijfsopvolgingsregeling. Die kan de schenk- of erfbelasting beperken; voor verkrijgingen vanaf 2025 geldt onder meer een voortzettingsvereiste van minstens drie jaar. Dat helpt de continuïteit, maar bepaalt niet wat binnen deze familie eerlijk is. De fiscale route is dus een onderdeel van het plan, niet het antwoord op de verdelingsvraag.
Vier vragen vóór de rekenmachine
Wat verstaan wij als familie onder eerlijk? Welke risico’s en verantwoordelijkheden krijgt de opvolger naast de aandelen? Hoe kan het andere kind worden gecompenseerd zonder de onderneming financieel klem te zetten? En wanneer beoordelen we de afspraken opnieuw? Begin met die vier vragen en laat daarna fiscalist, notaris en waarderingsdeskundige aansluiten. Een bedrijf kun je waarderen in euro’s. Een goede familieverhouding liever niet pas achteraf.