Aandelen doorgeven klinkt overzichtelijk: de volgende generatie krijgt een stukje bedrijf en dus een stukje invloed. Alleen hoeft dat laatste niet altijd mee te verhuizen. De rechtbank Noord-Holland oordeelde in een recent gepubliceerde zaak dat certificaten zonder stemrecht toch konden delen in een vrijstelling van overdrachtsbelasting bij bedrijfsopvolging. Een technisch vonnis met een heel menselijke vraag eronder: kun je iemand al wel eigenaar maken, zonder meteen de sleutels van de bestuurskamer mee te geven?
Vier kinderen kregen belang, maar geen stemrecht
In de zaak schonk een vader certificaten van aandelen aan zijn vier kinderen. Een stichting administratiekantoor hield de aandelen en daarmee het stemrecht; de kinderen kregen via hun certificaten het economische belang. De Belastingdienst vond onder meer dat de vrijstelling niet kon gelden omdat de kinderen niet de volledige zeggenschap over de onderneming kregen. De rechtbank volgde dat standpunt niet: in deze specifieke situatie stelde de wet geen eis van volledige zeggenschap, een bestuursfunctie of een bepaald indirect belang.
Eigendom bestaat uit meer dan één knop
Een STAK kan het recht op financieel resultaat scheiden van het recht om te stemmen. De stichting houdt de aandelen en oefent het stemrecht uit; certificaathouders hebben in beginsel het economische belang. Dat kan nuttig zijn bij opvolging. De volgende generatie kan geleidelijk financieel betrokken raken, terwijl de bestuurlijke verantwoordelijkheid nog bij een kleinere of meer ervaren groep blijft. Zo hoeft de familie niet op één dinsdagmiddag vermogen, invloed én leiderschap tegelijk over te dragen.
Fiscaal mogelijk is nog niet familiaal verstandig
De uitspraak gaat over een concrete vrijstelling in de overdrachtsbelasting, bij een onderneming met vastgoed. Zij is geen algemeen groen licht voor iedere schenking, STAK of bedrijfsopvolging. Structuur, activiteiten, economisch belang en voortzetting deden ertoe. Bovendien kan over de uitspraak nog verder worden geprocedeerd. Laat de fiscale en juridische uitwerking daarom toetsen op de eigen feiten. Een constructie die op papier past, kan aan tafel nog steeds behoorlijk knellen.
Zonder stemrecht heb je nog steeds een stem
Wie economisch eigenaar wordt, wil meestal begrijpen wat er met zijn of haar belang gebeurt. Geen formeel stemrecht betekent niet dat informatie en invloed onbelangrijk zijn. Spreek af welke besluiten de STAK zelfstandig neemt, wanneer certificaathouders worden geraadpleegd en welke informatie zij ontvangen. Anders krijgt de volgende generatie wel de economische gevolgen van besluiten, maar alleen de samenvatting achteraf. Dat is een wat magere vorm van betrokken eigenaarschap.
Maak ook de route naar meer zeggenschap zichtbaar
Is de scheiding tijdelijk of bedoeld voor de lange termijn? Welke kennis, ervaring of rol is nodig om bestuurder van de STAK te worden? Hoe worden bestuurders benoemd en vervangen? En wat gebeurt er bij verschil van inzicht tussen bestuur en certificaathouders? Wie die route niet bespreekt, creëert gemakkelijk twee generaties die allebei denken dat zij later aan het stuur zitten. Alleen is het stuur maar één keer gemonteerd.
Vier vragen vóór de notaris
Waarom willen wij economisch belang en zeggenschap scheiden? Wie bewaakt de koers en aan wie legt die persoon verantwoording af? Welke informatie en invloed krijgen certificaathouders? En wanneer bekijken we opnieuw of de verdeling nog past? Eigendom doorgeven zonder alle macht door te geven kan een slimme tussenstap zijn. Maar alleen als iedereen weet dat het een tussenstap is — of juist heel bewust niet.