De aandelen waren geschonken. De bedrijfsopvolgingsregeling was toegepast. Klaar, zou je denken. Alleen liep het fiscale verhaal nog jaren door. Toen de onderneming binnen de toen geldende voortzettingstermijn failliet ging, verviel de voorwaardelijke BOR-vrijstelling. De familie had de schenking vlak daarvoor teruggedraaid, maar kreeg de belastingaanslagen daarmee niet van tafel. Een stevige uitspraak, met een eenvoudige boodschap: bij een overdracht hoort niet alleen een plan voor de mooie jaren.
Een vrijstelling met een staartje
De BOR kan erf- of schenkbelasting bij een bedrijfsopvolging beperken, maar alleen onder voorwaarden. Eén daarvan is dat de onderneming na de overdracht wordt voortgezet. In deze zaak waren in 2014 certificaten aan drie kinderen geschonken en gold nog een termijn van vijf jaar. Voor verkrijgingen vanaf 1 januari 2025 is de voortzettingstermijn in beginsel drie jaar. Korter dus, maar nog steeds lang genoeg voor een onverwachte bocht.
Ook pech kan fiscale gevolgen hebben
De Belastingdienst noemt liquidatie door faillissement als een situatie waarin mogelijk niet meer aan het voortzettingsvereiste wordt voldaan. Ook verkoop, bepaalde wijzigingen in activiteiten of veranderingen in een samenwerkingsverband kunnen gevolgen hebben. Er kunnen uitzonderingen gelden; daarom adviseert de Belastingdienst om bij twijfel een adviseur in te schakelen of vooroverleg te vragen. De praktische les is breder: zet fiscale voorwaarden niet na de overdracht in een map die pas bij de volgende verhuizing weer opengaat.
Terugdraaien is geen fiscale resetknop
Kort voor het faillissement leverden de kinderen de certificaten terug aan hun moeder. De familie stelde dat zij bij de oorspronkelijke schenking had gedwaald over de gevolgen van een onvrijwillige bedrijfsbeëindiging. Het hof accepteerde dat de schenking civielrechtelijk was vernietigd, maar vond niet aannemelijk dat de gestelde dwaling werkelijk aan de schenking ten grondslag had gelegen. Daardoor hoefde de inspecteur de belastingaanslagen niet te verminderen. Wat civielrechtelijk wordt teruggedraaid, verdwijnt fiscaal dus niet vanzelf mee.
Mondeling advies laat weinig voetafdrukken achter
In de procedure woog mee dat de familie de schenking niet aan een fiscalist of andere passende deskundige had voorgelegd. Ook ontbrak een schriftelijke vastlegging van het advies en werd een genoemd memo niet overgelegd. Dat maakt dit meer dan een verhaal over één fiscale regel. Leg bij een grote overdracht vast welke risico’s zijn besproken, welke aannames gelden en wie waarvoor adviseert. Niet om alvast een rechtszaak voor te bereiden, maar omdat een goed besluit later nog uitlegbaar moet zijn.
Maak naast een opvolgingsplan ook een tegenwindplan
Veel overdrachtsplannen beschrijven wie eigenaar wordt, hoe de leiding verandert en hoe de financiering eruitziet. Voeg daar een slechtweerscenario aan toe. Wat als omzet wegvalt, financiering wordt opgezegd, een belangrijke klant vertrekt of de opvolger uitvalt? Welke fiscale voorwaarden lopen dan nog? Wie signaleert dat een grens in beeld komt? En welke ruimte is er buiten de onderneming om een onverwachte aanslag op te vangen? Een paraplu is zelden het gezelligste onderdeel van de bagage. Wel het onderdeel dat je mist zodra het regent.
Vijf vragen voor ná de handtekening
Welke voorwaarden lopen na onze overdracht nog door? Wie controleert jaarlijks of we eraan voldoen? Welke gebeurtenissen moeten direct met fiscalist en notaris worden besproken? Is het advies inclusief aannames en risico’s schriftelijk vastgelegd? En wat betekent een tegenvaller voor zowel het bedrijf als het privévermogen van de opvolgers? De overdracht is een moment. De verantwoordelijkheid ervoor heeft een langere agenda.